Çoğu kırık diş kurtarılabilir. Belirleyici olan, kırığın ne kadar derin olduğu, dişin sinirinin (pulpa) etkilenip etkilenmediği ve kırığın diş eti çizgisinin altına, köke uzanıp uzanmadığıdır. Küçük kırıklar çoğu zaman bonding veya dolguyla, büyük kırıklar kaplamayla, sinire ulaşan kırıklarda çoğu zaman kanal tedavisi ve kaplama gerekir; dikey kök kırıklarında ise diş genellikle çekilir.
Kırık dişin hangi gruba girdiğini dışarıdan görünen parçanın büyüklüğü tek başına göstermez. Küçük görünen bir kırık sinire yakın olabilir, büyük görünen bir kırık ise yalnız dişin taç kısmını ilgilendirebilir. Bu yüzden tedavi kararı muayene ve gerektiğinde röntgenle verilir.
Diş kırıldığında ilk ne yapılmalı?
Diş kırıldığında ağzı ılık suyla çalkalamak, kırılan parçayı bulup saklamak ve mümkün olan en kısa sürede diş hekimine görünmek gerekir. Kırılan parça sağlamsa hekim bazı durumlarda onu yerine yapıştırabilir.
- Ağzınızı ılık suyla nazikçe çalkalayın.
- Kırılan parçayı bulun; süt veya tükürük içinde saklayın ve muayeneye götürün.
- Kanama varsa temiz bir gazlı bezle birkaç dakika bastırın.
- Şişlik ve ağrı için yanağın dışından soğuk kompres uygulayın.
- Kırık dişle sert şeyler ısırmayın; o taraftan çiğnemeyin, çok sıcak ve çok soğuk yiyeceklerden kaçının.
- Gerekirse prospektüsüne uygun bir ağrı kesici kullanabilirsiniz; aspirini dişin veya diş etinin üzerine koymayın, dokuyu tahriş edebilir.
Küçük kırıklar bonding veya dolguyla düzelir mi?
Evet, yalnız minede veya dişin dış katmanlarında kalan küçük kırıklar çoğu zaman bonding ya da dolguyla onarılır. Bu tedavilerde dişe uygun renkte kompozit malzeme kırılan bölgeye katman katman şekillendirilir.
Minede görülen ince çizgiler (mine çatlakları) çok yüzeyseldir; genellikle ağrı yapmaz ve tedavi gerektirmez, yalnızca görünüm açısından değerlendirilir. Ön dişteki küçük bir köşe kırığı ise sık görülür ve bonding (estetik dolgu) ile tamamlanabilir.
Kırık diş için ne zaman kaplama (kuron) gerekir?
Dişin büyük bir bölümü kırıldıysa veya geniş bir dolgunun çevresinde dişin çiğneme tümseği koptuysa, kalan dişi korumak için çoğu zaman kaplama gerekir. Kaplama, dişin tamamını dıştan saran ve çiğneme kuvvetini dengeli dağıtan bir restorasyondur.
Bu durumda sinir genellikle etkilenmemiştir; kaplama dişin daha fazla parçalanmasını önlemeye yardımcı olur. Malzeme olarak zirkonyum kaplama veya tam seramik kaplama seçilebilir. Hangisinin uygun olduğu dişin konumuna, kalan diş dokusuna ve ısırma alışkanlıklarına göre hekim tarafından belirlenir.
Kırık sinire ulaştıysa kanal tedavisi şart mı?
Kırık dişin siniri açığa çıktıysa veya sinire ulaştıysa çoğu durumda kanal tedavisi gerekir, ardından diş genellikle kaplamayla korunur. Sinire ulaşan kırık; sıcak-soğuğa belirgin hassasiyet, kırık yüzeyde kırmızı bir nokta ya da hafif kanama ve kendiliğinden başlayan ağrıyla kendini gösterebilir.
Kanal tedavisi ile hasar gören sinir dokusu temizlenir ve kök kanalları doldurulur; böylece dişin kendisi ağızda tutulabilir. Darbeyle yeni oluşmuş ve sinirin sağlıklı kaldığı kırıklarda, özellikle kökü gelişimini tamamlamamış genç dişlerde, kanal tedavisi yerine sinirin korunmasına yönelik tedaviler (kuafaj veya kısmi pulpotomi) de değerlendirilebilir. Hangi yöntemin seçileceği muayenede belirlenir.
Kök kırığında diş çekilir mi?
Her kök kırığında diş çekilmez; kırık diş eti çizgisinin altına, köke doğru uzanıyorsa veya diş dikey olarak ikiye ayrıldıysa diş çoğu zaman kurtarılamaz ve çekilir. Darbe sonucu ön dişlerde görülen yatay kök kırıklarında ise diş yerine oturtulup komşu dişlere birkaç hafta esnek bir splintle sabitlenerek korunmaya çalışılır. Bazı kök kırıklarında kırık parçanın cerrahi olarak alınmasıyla dişin bir bölümü korunabilir, ancak bu her diş için mümkün değildir.
Dikey kök kırıkları belirgin belirti vermeden ilerleyebilir ve çoğu zaman çevresindeki diş eti ya da kemik iltihaplandığında fark edilir. Diş çekilmesi gerekirse boşluk için implant, köprü veya hareketli protez seçenekleri, kemik durumu ve komşu dişler incelendikten sonra konuşulur.
Ön diş kırılması estetik olarak nasıl tamamlanır?
Ön diş kırılması çoğunlukla kırılan parçanın yapıştırılması, bonding veya kaplamayla tamamlanır. Seçim, kırığın büyüklüğüne ve sinirin durumuna göre yapılır.
Küçük kırıklarda kompozit malzeme dişin rengine göre seçilerek kırık kenar yeniden şekillendirilir. Dişin büyük bölümü kaybedildiyse tam seramik veya zirkonyum kaplama daha uygun olabilir. Darbe sonrası ön dişin rengi zamanla koyulaşırsa bu, sinirin etkilendiğine işaret edebilir ve kontrol gerektirir.
Dişim kırıldı ama ağrı yok, beklenebilir mi?
Ağrı olmaması kırığın zararsız olduğu anlamına gelmez; kırık veya çatlak diş kendiliğinden iyileşmez ve tedavi edilmezse ilerleyebilir. Bu yüzden ağrı olmasa da diş hekimine görünmek gerekir.
Çatlak dişte ağrı çoğu zaman sabit değildir; çiğnerken, özellikle ısırığı bırakırken gelip giden keskin bir ağrı veya sıcak-soğuğa hassasiyet görülebilir. Bekledikçe çatlak derinleşip dişin ikiye ayrılmasına, sinire ulaşıp enfeksiyona yol açabilir. Erken dönemde dolgu veya kaplamayla yönetilebilecek bir kırık, ilerlediğinde kanal tedavisi ya da çekim gerektirebilir.
Ne zaman diş hekimine başvurulmalı?
Her kırık diş muayene gerektirir; aşağıdaki durumlarda gecikmeden diş hekimine başvurmak gerekir:
- Kırık yüzeyde kırmızı bir nokta ya da kanama görünüyorsa (sinir açığa çıkmış olabilir).
- Sıcak-soğuğa hassasiyet veya ısırınca keskin ağrı varsa.
- Kendiliğinden başlayan, zonklayan ağrı varsa.
- Dişin çevresinde diş eti şişliği veya sivilce benzeri kabarıklık oluştuysa.
- Diş sallanıyor, yer değiştirmiş veya tamamen yerinden çıkmışsa.
Şu durumlar ise diş muayenesini beklemeden hastane acil servisine başvurmayı ya da 112’yi aramayı gerektirir:
- Bastırmaya rağmen durmayan kanama.
- Ağzınızı kapatamıyor, alt ve üst dişlerinizi birleştiremiyorsanız (çene kırığı olabilir).
- Yüze veya çeneye ciddi darbe; bilinç kaybı, kusma, baş dönmesi gibi kafa travması belirtileri.
- Yutkunmayı veya nefes almayı zorlaştıran şişlik.
Kırığın türü ve uygun tedavi, Kadıköy’deki Özel Sanita Ağız ve Diş Sağlığı Merkezi’nde muayene ve gerektiğinde röntgenle değerlendirilir; randevu için iletişim sayfasından ulaşabilirsiniz.
Diş tamamen yerinden çıkarsa ne yapılmalı?
Kalıcı diş tamamen yerinden çıktıysa dişi kök kısmına dokunmadan, taç kısmından tutmak ve vakit kaybetmeden diş hekimine ulaşmak gerekir. Ne kadar erken müdahale edilirse dişin yerinde tutunma ihtimali o kadar artar.
Diş kirlendiyse süt, serum fizyolojik veya tükürükle kısaca durulayın; kökü fırçalamayın, silmeyin, alkol gibi maddelerle temizlemeyin. Mümkünse dişi yuvasına geri yerleştirip temiz bir bezi ısırarak sabit tutun. Yerleştirilemiyorsa dişi kurumaya bırakmadan süt veya tükürük içinde saklayın.
Çocuklarda süt dişi kırılırsa ne yapılmalı?
Süt dişi kırıldığında da çocuğun diş hekimine görünmesi gerekir; çünkü süt dişinin altında gelişen kalıcı diş etkilenebilir. Yerinden tamamen çıkan süt dişi ise geri yerine takılmaz, bu altta gelişen kalıcı dişe zarar verebilir.
Çocuklardaki diş travmalarında tedavi, dişin yaşı, kökün durumu ve kalıcı dişin konumu dikkate alınarak planlanır. Ayrıntılı bilgi için çocuk diş sağlığı (pedodonti) sayfasına bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Kırılan diş kendini onarır mı?
Hayır, kırılan diş kendini onarmaz. Diş minesi ve altındaki dentin, kemik gibi yeniden oluşmaz; kırık veya çatlak olduğu yerde kalır ve zamanla ilerleyebilir. Bu nedenle ağrı olmasa da kırık dişin muayene edilmesi gerekir. Kırığın büyüklüğüne göre bonding, dolgu, kaplama veya kanal tedavisi gibi seçenekler değerlendirilir.
Kırılan diş parçası geri yapıştırılabilir mi?
Bazı durumlarda evet. Kırılan parça sağlam ve uygun büyüklükteyse diş hekimi onu dişe yeniden yapıştırabilir. Bunun için parçayı bulup kurumasına izin vermeden süt veya tükürük içinde saklamak ve muayeneye götürmek gerekir. Parçanın kullanılıp kullanılamayacağına kırığın şekli ve sinirin durumu incelendikten sonra karar verilir.
Kırık dişle ne kadar beklenebilir?
Kırık diş için güvenli bir bekleme süresi yoktur; mümkün olan en kısa sürede diş hekimine görünmek gerekir. Beklemek, çatlağın derinleşmesine, sinirin etkilenmesine ve enfeksiyon gelişmesine yol açabilir. Erken dönemde dolguyla onarılabilecek bir kırık, gecikildiğinde kaplama, kanal tedavisi veya çekim gerektirebilir. Şiddetli ağrı, şişlik veya yüz travması varsa beklemeyin.
Kırık diş ağrısı için ne yapılabilir?
Muayeneye kadar prospektüsüne uygun bir ağrı kesici kullanılabilir, yanağın dışından soğuk kompres uygulanabilir. Çok sıcak, çok soğuk ve sert yiyeceklerden kaçınmak, karşı taraftan çiğnemek ağrıyı azaltabilir. Aspirini dişin veya diş etinin üzerine koymayın; doku tahriş olabilir. Bu önlemler geçicidir, kırığın kendisi ancak diş hekiminin yapacağı tedaviyle onarılır.
Kanal tedavisi görmüş diş kırılırsa ne olur?
Kanal tedavili diş kırıldığında siniri olmadığı için ağrı hissedilmeyebilir, ancak yine de muayene gerekir. Kırık dişin taç kısmıyla sınırlıysa diş çoğu zaman kaplamayla onarılabilir; kırık köke uzanıyorsa diş genellikle çekilir. Kanal tedavisi görmüş arka dişler bu tür kırıklara karşı korunmak için çoğu zaman kaplamayla tamamlanır.
Kırık diş çekilirse yerine ne yapılır?
Kurtarılamayan kırık diş çekilirse boşluk genellikle implant, köprü veya hareketli protezle tamamlanır. Hangi seçeneğin uygun olduğu çene kemiğinin durumu, komşu dişlerin sağlığı ve genel sağlık durumu değerlendirilerek belirlenir. Boşluğu uzun süre bırakmak komşu dişlerin kaymasına ve çiğneme düzeninin bozulmasına yol açabileceği için bu konu muayenede planlanır.
